بر این اساس، طی گزارشی که در ذیل میآید، تلاش کردیم تا به خلاصه ای از مهمترین رخداد های این حوزه، در بخشهای مختلف بپردازیم.
واگذاری مخابرات به بخشخصوصی
یکی از وقایع جنجالآفرین و سرنوشتساز در حوزه آیسیتی در این سال بحث واگذاری سهام مخابرات به بخشخصوصی بود. بحثی که از سال ها پیش نیز بارها به نوعی از سوی مسوولان مطرح شده بود، اما به دلایلی همچون مشکلات قانونی و... به دست فراموشی سپرده شده بود.
نخستین جلسه کمیته مشترک سازمان خصوصی سازی، سازمان بورس، دبیرخانه شورای سیاست گذاری اصل 44 وزارت ارتباطات، در اردیبهشت ماه سال 86 و به منظور بررسی اساسنامه شرکت مخابرات ایران، تشکیل شد.
از سوی دیگر، در همین ماه، کمیسیون شش گانهای جهت انجام فعالیتهای مختلف از جمله، تهیه و تنظیم "پروانه"، "اساسنامه و ساختار"،" آییننامه معاملات"، "آیین استخدام و پرداخت"، "اطلاعات مالی و فنی" و همچنین اطلاع رسانی در شرکت مخابرات ایران تشکیل شد.
با توجه به اینکه شرکت زیرساخت جزو استثنائات اصل «44» قانون اساسی بوده و قابل واگذاری نیست، بنابراین مقرر شده بود تا این شرکت مستقل شود و به کار خود در مجموعه وزارت ارتباطات ادامه دهد.
اگرچه در ابتدا قرار بود که تنها شرکت زیرساخت از مخابرات منفک و به وزارت ارتباطات منتقل شود اما نیمه دوم مرداد ماه سال 86 دولت به فاصله چهار روز پس از تصویب اساسنامه شرکت مخابرات، طی مصوبهای دیگر، شرکت فناوری اطلاعات را نیز همانند شرکت ارتباطات زیرساخت، از مخابرات ایران منفک و به وزارت ارتباطات منتقل کرد.
این تصمیم دولت موجب بروز برخی نگرانی ها در بدنه کارشناسی مبنی بر تمایل دولتمردان برای کوچک کردن بخشهای قابل واگذاری مخابرات شد که با توضیح مسوولان مخابراتی این ابهام مرتفع و مشخص شد، تنها بخش حاکمیتی شرکت IT به مجموعه وزارت ارتباطات منتقل میشود.
اگرچه مسوولان مجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تمام تلاش خود را برای واگذاری حداکثری شرکت مخابرات در سال 86 بکار بستند اما نتیجه این فعالیت ها با اندکی تاخیر و در مهرماه سال جاری به تحقق پیوست.
پنج درصد از سهام مخابرات در طول مدت یک دقیقه به فروش رفت تا بورس بتواند شاهد ورود بزرگترین شرکت بورسی باشد، سهامی که در ابتدای حضور خود موفق بود و قیمت آن از 150 تومان به ازای هر سهم به 210 تومان رسید.
اگرچه تلاش های مدیران مجموعه وزارت ارتباطات برای اجرایی کردن قانون مبنی بر عرضه بلوکی سهام مخابرات در سال جاری محقق نشد اما کارشناسان معتقدند که وزارت ارتباطات به عنوان یکی از پیشتازان عرصه خصوصی سازی و اجرای اصل 44 قانون اساسی، سال موفقی را در این حوزه پشت سر گذاشته است.
استقلال دو شرکت از مخابرات
اما یکی از مهمترین رخدادهایی که سال جاری و در قالب خصوصی سازی مخابرات اتفاق افتاد، منفک شدن شرکت های "ارتباطات زیرساخت" و "فناوری اطلاعات" از مخابرات و انتقال آنها به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بود.
بر اساس اساسنامه شرکت زیرساخت، این شرکت میبایست مسولیت هایی از قبیل " بازاریابی، تأسیس، توسعه، بهسازی، اجرا، نگهداری و بهرهبرداری و همچنین نظارت و مدیریت شبکه ارتباطات زیرساخت کشور" و " تأمین کلیه نیازهای زیرساخت ارتباطی متقاضیان مجاز اعم از بخشهای دولتی، خصوصی و تعاونی ارایهدهنده خدماتICT " را در قالب وظایف حاکمیتی خود انجام دهد.
بر همین اساس، از این پس دارندگان مجاز شبکههای موازی مشابه موظف به انعقاد قرارداد اتصال متقابل با شرکت ارتباطات زیرساخت خواهند بود.
" همکاری با اپراتورهای مخابراتی بینالمللی در زمینه تبادل ارتباطات و ترانزیت ترافیک بینالملل" و " مطالعه، تهیه و تصویب دستورالعملها، ضوابط، معیارها و اعمال استانداردهای فنی و تخصصی مورد نیاز در زمینه تأسیس، توسعه، نگهداری و بهرهبرداری از شبکههای زیرساخت ارتباطی" از دیگر وظایفی است که برای این شرکت حاکمیتی در نظر گرفته شده است.
شرکت فناوری اطلاعات نیز به واسطه اساسنامه ابلاغی خود میبایست، " ممیزی و ایجاد هماهنگی بین پروژه های ملی فناوری اطلاعات"، " ساماندهی ، نظارت و هدایت خدمات اینترنت و اینترانت در کشور به منظور کاهش وابستگی به شبکه جهانی اینترنت"، " پیگیری مصوبات دولت و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در حوزه فناوری اطلاعات" و "ایجاد ، توسعه نگهداری و بهره برداری از مراکز داده ملی اینترنتی بمنظور میزبانی و حفظ داده های حساس دولتی"را اجرایی کند.
تصویب کنندگان این اساسنامه در حوزه امنیت در بخش فناوری اطلاعات نیز این شرکت را مکلف کرده اند تا نقش حاکمیتی خود را اجرایی و وظایفی از قبیل " تهیه ، تدوین و هماهنگی برنامه های امنیتی و مدیریت مخابرات در حوزه فناور اطلاعات در سطح ملی ، منطقه ای و بین الملل" ، " مدیریت، نظارت و ساماندهی مراکز فوریتهای امنیتی فضای تبادل اطلاعات کشور" و " یکپارچه سازی سیستمهای فیلترینگ و نظارت بر اجرای صحیح آن در چارچوب سیاستهای مربوطه " را انجام دهد.
پرتاب ماهواره به فضا
یکی دیگر از وقایع مهم و تاثیرگذار در سال 87 پرتاب نخستین ماهواره بومی ایران به فضا بود که به واسطه آن سال جاری را به یک سال موفق در صنعت ماهوارههای کشور تبدیل کرد.
سال گذشته، رونمایی از کاوشگر سفیر و ماهواره امید که به دست متخصصان تلاشگر داخلی طراحی و ساخته شده بود موجب شد تا ایران در ردیف 11 کشور صاحب فنآوری ارسال ماهواره قرار گرفت.
اما ارسال ماهواره امید و قرار گرفتن موفقیت آمیز آن در مدار موجب شد تا کشورمان در زمره هشت کشور برتر دنیا در زمینه فناوری فضایی قرار گیرد.
به گفته مسوولان، طول این ماهوارهبر 22 متر، قطر آن 25/1 متر و وزن آن بیش از 26 تن است. سفیر دارای ارتفاع حضیض 250 کیلومتر و ارتفاع اوج 500 کیلومتر است و امکان قرار دادن محمولههای سبک در مدار پایین را به کشور میدهد.
اما این تنها خبر خوش فضایی دولت نبود، از طرفی رئیس سازمان فضایی ایران از برنامه اعزام فضانورد ایرانی به فضا خبر داد و گفت: در حال حاضر اقدامات اولیه این برنامه شامل مراحل نیازسنجی و امکان سنجی این امر انجام شده است که امیدواریم طی برنامه پنج ساله پنجم برنامه عملیاتی و مشخصی برای این پروژه اعلام کنیم. همچنین رئیس سازمان فضایی کشورمانن در این سال از پایان مطالعات نیازسنجی طراحی و ساخت ماهواره "بشارت" خبر داد و گفت: در صورت تایید مشخصات این ماهواره از سوی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی نسبت به ساخت آن اقدام خواهد شد.
به گفته دکتر رضا تقی پور، پروژه طراحی و ساخت ماهواره اسلامی "بشارت" در دست اجرا است که در این زمینه مطالعات امکان سنجی و نیاز سنجی به پایان رسیده است.
وی با اشاره به جرئیات این ماهواره تصریح کرد: ماموریت ماهواره بشارت، سنجش از راه دور است که برای انجام ماموریتهایی چون مدیریت منابع طبیعی، مدیریت بلایای طبیعی، هواشناسی و نقشه برداری و ... بهره برداری می شود.
سال مخابرات روستایی
تلفن نیز یکی دیگر از حوزههایی است که مسوولان ذیربط آن، سال پرتلاشی را پشت سر گذاشتند.
پس از به روز شدن واگذاری تلفن ثابت در شهرهای کشور در سال 85 ، انجام این مأموریت برای روستاهای بالای 50 خانوار در اولویت برنامههای مسوولان بخش مخابرات قرار گرفت.
برای تحقق این هدف، یک مدت زمان دو ساله در نظر گرفته شد که با توجه به آمارهای موجود به نظر میرسد واگذاری به روز تلفن ثابت در این روستاها زودتر از زمان پیش بینی شده اجرایی شود چرا که تعدادی از استان ها مانند مازندران، فارس و توانستهاند این پروژه را فراتر از برنامه های در نظر گرفته شده اجرایی کنند و جشن پایان ارتباط رسانی به تمامی روستاهای خود را برگزار کنند.
اما این، تنها تلاش های صورت گرفته برای خدمت رسانی به روستاها در راستای شعار عدالت گستری دولت در سال جاری نبود و بهره برداری از دفاتر خدمات ارتباط روستایی و ایجاد تلفن همرا روستایی نیز از دیگر دستاورد های این حوزه محسوب می شوند.
در همین راستا نیز تلاشهای بسیار گستردهای انجام شد و به واسطه استفاده از فنآوریهای نوین که برای ارتباط رسانی به روستاهای دور افتاده صورت گرفت.
GSM روستایی یا همان تلفن همراه روستایی، یکی از فنآوریهای بکار گرفته شده برای تحقق این هدف است بهگونهای که بر اسا س اعلام مسوولان ذیربط، تا تیرماه سال آینده تمامی روستاها تحت پوشش تلفن همراه قرار می گیرد.
در حال حاضر رومینگ شبکه تلفن همراه با WLL روستایی در شش استان برقرار شده و با تلاش هایی که در حال اجرا است ، ارتباط این رومینگ با مابقی استان ها نیز تا پایان تیرماه سال آینده برقرار خواهدشد .
از سوی دیگر و به منظور ارایه تمامی خدمات ارتباطی از قبیل پست، پست بانک و مخابرات طی سال 87، بهرهبرداری از دفاتر ICT روستایی بیش از پیش مورد توجه مسوولان قرار گرفت به گونهای که تاکنون، هفت هزار و 600 دفتر مورد بهرهبرداری قرار گرفته که در بسیاری از آنها خدمات بانکی مورد نیاز روستائیان به آنها ارایه میشود.
به اعتقاد کارشناسان، ورود بانک به روستاها موجب شد تا رضایتمندی هر چه بیشتر روستائیان فراهم شود و از سوی دیگر، پست بانک هم به منابع جدید مالی دست پیدا کند.
به گفته مهندس هراتیان نژادی، عضو هیات مدیره پست بانک ایران، در سال جاری و به واسطه حضور پست بانک ایران در دفاتر ICT روستایی بیش از دو میلیون سفر غیر ضرور روستائیان حذف شده است.
همچنین در سال جاری، سود سهام عدالت روستائیان از طریق پست بانک و در دفاتر ICT روستایی و به کمک نرم افزار ویژه ای که برای این منظور طراحی شده و از طریق اینترنت، میان روستائیان توزیع شد.
اما در حوزه تلفن همراه ، تلاشهای بسیار چشمگیری و قابل توجهی انجام شد که از آن جمله میتوان به راهاندازی شش هزار 400 سایت تلفن همراه (BTS) در قالب فاز 3+ و واگذاری بیش از هفت میلیون سیم کارت اعتباری و دائمی توسط شرکت ارتباطات سیار به متقاضیان اشاره کرد.
این در حالی است که اپراتور دوم تلفن همراه نیز توانست در پایان سال جاری، تعداد مشترکان خود را به بیش از 9 میلیون نفر برساند.
پس از آن که اجرای تعهدات توسط پیمانکاران عمومی(GC) همانند گذشته باکندی انجام شد، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، به منظور سرعت بخشیدن به توسعه شبکه تلفن همراه کشور و برای توانایی به پاسخگویی نیاز جامعه، فاز 3+ را طراحی و در آن راهاندازی پنج هزار و453 سایت توسط شرکتهای مخابرات استانی را پیش بینی کرد.
به واسطه این تلاشها بود که تعداد سایتهای تلفن همراه شرکت ارتباطات سیار از 14 هزار عدد در ابتدای سال جاری به 17 هزار عدد در نیمه اسفند ماه 87 رسید.
به واسطه تلاش های صورت گرفته طی 40 ماه گذشته، شمار مشترکان تلفن همراه به 45 میلیون نفر و ضریب نفوذ این نوع از تلفن به 60 درصد رسید.
سه مزایده در یک سال
شاید به توان سال 87 را به نوعی سال مزایده و مناقصه در حوزه ICT دانست چرا که مزایده اپراتور سوم، مزابده وایمکس و مناقصه VOIP طی سال جاری از سوی مسوولان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در راستای واگذاری قانونمند امور به بخش خصوصی برگزار شد.
تلاش ها برای برگزاری مناقصه وایمکس از سال گذشته آغاز شد و پس از اعلام فراخوان این مناقصه، در مرحله نخست، شش شرکت حاضر شدند که پس از بازگشایی پاکات الف و ب مربوط به اسناد حقوقی و پیشنهاد های فنی در دوم مهر ماه، چهار شرکت توانستند حد نصاب لازم را در این خصوص کسب کنند.
در نهایت، 13 آبان ماه پاکات قیمت نیز گشوده شد و شرکت مبین نت در تمام استان ها، ایرانسل در شش استان، شرکت مشارکتی سیار اصفهان در اصفهان و شرکت رایانه دانش گلستان در استان گلستان به عنوان برندگان مزایده معرفی شدند.
بر اساس پروانه، این شرکت ها میبایست سرویس دهی خود را پس از نه ماه از دریافت پروانه آغاز کنند که برخی از آن ها مانند ایرانسل قول داده است تا طی شش ماه آینده این کار را عملیاتی کند.
یکی دیگر از مزایده های برگزار شده در سال جاری، مزایده اپراتور سوم بود که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، علی رغم پیچیدگی، موفقیت آمیز برگزار شد.
مهلت فروش اسناد مزایده تا مهر ماه تمدید شد که تعداد خریداران اسناد این مزایده به 15 شرکت رسید.
پیش بینی می شود اپراتور سوم تلفن همراه با راه اندازی شبکه خود در کشور از 17 میلیون مشترک برخوردار باشد که 11 میلیون نفر آنها مشترکین دیتای این اپراتور و شش میلیون نیز مشترکین خدمات پایه خواهند بود و ازجمله سرویس های قابل ارائه توسط این اپراتور می توان به خدمات ارزش افزوده از قبیل پخش فیلم، یا راهاندازی سایت اینترنتی با هماهنگی سازمانهای ذی ربط اشاره کرد.
مناقصه VOIP نیز در راستای ساماندهی تلفن های اینترنتی و کنترل قاچاق مکالمات ترمینیشن با حضور هفت شرکت برگزار شد که در نهایت سه شرکت در این متاقصه به عنوان برنده معرفی شدند.
فناوری اطلاعات
این حوزه نیز همانند دیگر حوزههای مورد فعالیت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، سال پر تلاشی را پشت سرگذاشت.
پهنای باند خارجی کشور، در سال جاری، با رشدی قابل توجه، از 35 STM1 به بیش از 70 STM1 افزایش یافت و به گفته مسوولان در صورت وجود مشتری، قابلیت افزایش را نیز دارد.
از سوی دیگر، با توجه به اطلاعات و آمار موجود، ضریب نفوذ اینترنت به حدود 35 درصد رسیده است، ضمن آنکه پورتهای پر سرعت واگذار شده به بیش از 842 هزار پورت در کشور رسیده که از این میزان 7/82 درصد به بخش خصوص و 3/17 درصد به بخش دولتی واگذار شده است.
پست
کارکنان شرکت پست نیز، سال پرتلاشی را پشت سر گذاشتند، به واسطه همین تلاشها نیز، دستاوردهای بزرگی را خلق کردند.
رسیدن تعداد مرسولات پستی به بیش از یک میلیارد عدد و افزایش حدود 23 درصدی درآمد شبکه پستی علی رغم کاهش برخی منابع درآمدی آن در سال جاری، تنها بخشی از دستاوردهای حاصل شده در این حوزه است.
آغاز تلاش ها برای فراهم آوردن شرایط لازم به منظور ورود سهام این شرکت به بورس از دیگر اقدامات مسوولان پست طی سال گذشته بوده است.
در همین راستا، دو کارگروه حقوقی و خبرگان در پست تشکیل شد تا مقدمات لازم برای ورود پست به بورس را آماده کنند و همچنین اساسنامه سازمان پست دولتی نیز به طور کامل ویرایش شد.
همچنین افزایش 22 درصدی خریدهای اینترنتی و رسیدن تعداد آن ها به 780 هزار عدد در راستای بسط تجارت الکترونیکی نیز از دیگر مواردی است که میتوان به آنها اشاره کرد.
کارشناسان معتقدند که سال آینده باید شاهد تحولات بزرگی در این حوزه باشیم.
باتوجه به مواردی که به آنها اشاره شده به نظر می رسد سال 87 را میتوان سالی پراز دستاورد و البته سال به ثمر رسیدن بسیاری از کارهایی که پیش از این آغاز شده بود دانست.